Bệnh phân trắng trên tôm 2025: 5 Nguyên nhân + phương pháp xử lý hiệu quả trên 95%

Bệnh phân trắng trên tôm là căn bệnh phổ biến ở tôm. Đặc biệt là trong các mô hình nuôi thâm canh với mật độ cao hoặc nuôi theo quy trình ít thay nước.Với hơn 20 năm kinh nghiệm cùng bà con nông dân vùng nuôi tôm ĐBSCL, Khai Nhật hiểu rõ nỗi lo của mỗi người nuôi khi thấy những sợi phân trắng xuất hiện ở trong ao. Đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà nó còn ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của từng hộ gia đình ao nuôi.

Bệnh phân trắng trên tôm là gì?

Khi nuôi tôm, điều khiến bà con nuôi nuôi lo lắng nhất là khi thấy tôm có những triệu chứng không rõ ràng, khó nhận biết. Điều này khiến việc điều trị và cải thiện tình hình nuôi tôm gặp nhiều khó khăn.

Hiện nay đang vào mùa mưa, thời tiết thay đổi liên tục trong ngày. Điều này khiến môi trường trong ao nuôi dễ biến động, dễ dẫn đến tình trạng tôm bị nhiễm bệnh, đặc biệt là bệnh phân trắng trên tôm (White Feces Syndrome – WFD).

Bệnh phân trắng thường xảy ra ở tôm trong giai đoạn từ 40 đến 70 ngày tuổi. Bệnh không gây chết hàng loạt, nhưng khiến tôm ăn ít, bỏ ăn, chậm lớn và ốp thân, ảnh hưởng rất nhiều đến năng suất nuôi.

Khi mùa mưa đến, bệnh phân trắng dễ xuất hiện trong các ao nuôi do môi trường thay đổi và sự xâm nhập của các loại vi khuẩn thuộc họ Vibrio spp. Ngoài ra, trong một số trường hợp, bệnh phân trắng có thể tiến triển thành bệnh gan tụy nặng, gây chết nhiều tôm.

Bệnh phân trắng là bệnh thường gặp ở tôm trong giai đoạn từ 40 đến 70 ngày tuổi.

>>> Xem thêm: Aqualisan – Giải pháp khử trùng nước ao nuôi hiệu quả

Dấu hiệu gây bệnh phân trắng trên tôm 

Dấu hiệu đầu tiên là tôm bị ruột mềm, ruột đứt khúc, thân cong, đoạn ruột ở cuối thân (gần gai đuôi) bị đứt khúc, chuyển màu trắng đục (người nuôi thường gọi là hạt gạo hay mủ đuôi).

Khi bệnh trở nên rõ rệt hơn, hệ tiêu hóa của tôm bị tổn thương, phân tôm chuyển từ màu nâu sang màu trắng nhạt. Phân trắng hoặc vàng nâu nhiều hơn bình thường, nổi trên mặt nước và tập trung ở góc ao hoặc cuối hướng gió. Gan tụy tôm trở nên trắng, mềm. Ruột và phân tôm chuyển màu vàng/trắng.

Khi quan sát bằng mắt thường, người nuôi dễ phát hiện những sợi phân trắng trong ao.Đây cũng là lúc tôm ăn ít, màu sắc thân tôm chuyển dần sang sậm, và vỏ tôm trở nên mềm hơn. Tôm bị bệnh phân trắng thường có kích thước không đều.

Trong thời gian bị bệnh, tôm có hiện tượng chết rải rác mỗi ngày. Hình ảnh minh họa ở dưới ↓

>> Xem thêm: 6 Loại hóa chất khử trùng cho ao nuôi tôm

 

Top 5 nguyên nhân gây bệnh phân trắng trên tôm

Qua nhiều năm đi khảo sát ở những thị trường ao nuôi, Khai Nhật nhận thấy 5 nguyên nhân chính gây phân trắng dễ dàng xuất hiện ở tôm nhất:

Thức ăn kém chất lượng & vệ sinh

• Khi tôm ăn phải đúng thức ăn không đảm bảo chất lượng như: bị mốc và chứa độc tố, từ đó làm chúng dễ mắc bệnh đường ruột.
• Thức ăn bị dính trên thành bạt, cầu nhá, máy quạt lâu ngày bị nhiễm nấm mốc và vi khuẩn. Sau đó rơi xuống nước, tôm ăn phải sẽ dẫn đến bệnh lây lan.

>>> Xem thêm thức ăn cho tôm: PETREL BRAND® O.S.I. BRINE SHRIMP FLAKES Flakes đỏ/ nâu/đen gói

Do tảo độc gây ra

Một số ao nuôi phát triển các nhóm tảo lam với mật độ cao hoặc các nhóm tảo độc khác như Pseudo-nitzschia spp ảnh hưởng đến tôm. Các nhóm tảo này có khả năng tiết ra độc tố trong môi trường ao nuôi hoặc khi tôm ăn phải chúng sẽ làm rối loạn chức năng đường ruột, khiến tôm không tiêu hóa được thức ăn.

Xem thêm bài viết tảo độc: 4 loại tảo độc thường gặp nhất trong ao nuôi 

Nguồn tôm giống không chuẩn chất lượng

Chọn dùng nguồn tôm giống yếu từ các cơ sở sản xuất kém chất lượng và không có các chứng nhận an toàn dịch bệnh, và có nguồn gốc không rõ ràng xuất từ đâu ra.

Nội ký sinh trùng Gregarines

Protozoa Gregarines trong đường ruột và hệ gan tụy có thể dẫn đến tình trạng tôm bị phân trắng. Khi ký sinh ở bên trong ruột tôm, chúng gây tổn thương các biểu mô, tắc nghẽn ruột và tổn thương niêm mạc ruột. Do đó ruột tôm không hấp thu được chất dinh dưỡng (Mastan, 2015).

Vibrio spp mật độ cao

Điều kiện môi trường nước ao nuôi kém chất lượng khi hàm lượng vật chất hữu cơ tích tụ cao và thức ăn dư thừa không được phân hủy sẽ tạo điều kiện cho Vibrio spp phát triển mạnh.

Trong trường hợp này, bệnh phân trắng thường gặp ở giai đoạn tôm từ 50 đến 60 ngày tuổi trong môi trường ao nuôi nước lợ, nước mặn. Đặc biệt tại nơi có độ mặn và nhiệt độ cao. Mastan (2015) ghi nhận mật độ cao của một số loài Vibrio spp. Bao gồm V. alginolyticus, V. fluvialis, V. mimicus, V. parahaemolyticus và Vibrio sp đã được phân lập trực tiếp từ những mẫu tôm bị bệnh phân trắng tại nhiều trại nuôi tôm thương phẩm ở các tỉnh West Godavari, Prakasam và Nellore của Andhra Pradesh. (Nguồn: Tham khảo)

Tương tự, tôm thẻ chân trắng bị bệnh phân trắng tại một số trại nuôi ở Thái Lan cũng xác định có sự hiện diện của một số loài Vibrio spp (V. harveyi, V. alginolyticus, V. parahaemolyticus, V. anguillarum, V. fluvialis, V. mimicus, V. vulnificus, V. damselae và V. cholera). Và giống Propionigenium với mật độ cao (Prachumwat và cộng sự, 2021). Trong đó, V. parahaemolyticus và V. alginolyticus chiếm ưu thế trong tất cả các ao nhiễm bệnh phân trắng (Tang và cộng sự, 2016). (Nguồn: Tham khảo)

Các nghiên cứu ở Việt Nam:

Tại Việt Nam, nghiên cứu hệ vi khuẩn đường ruột của tôm thẻ chân trắng khỏe mạnh và tôm mắc bệnh tại Sóc Trăng cho thấy Vibrio là chi được xếp vào nhóm tác nhân gây bệnh chủ yếu trong mẫu ruột tôm bị bệnh, bao gồm bệnh phân trắng (Thanh và cộng sự, 2018).

Ngoài ra, vi bào tử trùng microsporidian, Enterocytozoon hepatopenaei (EHP), cũng được xác định có mặt với mật độ cao trong các mẫu tôm bị bệnh phân trắng tại các trại nuôi ở Indonesia (ICAR-Central Institute of Brackishwater Aquaculture, 2015; Tamilarasu và cộng sự, 2020).

>>> Xem thêm: Chlorine Nankai Nhật 72% xử lý nước ao nuôi, nước hồ bơi

Cách trị bệnh phân trắng trên tôm cho ao nuôi

Khi phát hiện sớm bệnh phân trắng trên tôm với tỷ lệ bệnh thấp, có thể kiểm soát bệnh theo các bước sau:

• Ngày 1: Ngừng cho ăn và sử dụng liều cao để diệt khuẩn môi trường nước.
• Ngày 2: Tiếp tục ngừng cho ăn.
• Ngày 3: Cho tôm ăn lại khoảng 30 – 40% lượng thức ăn hàng ngày trong 3 ngày, kết hợp với thức ăn có chứa các sản phẩm đặc trị phân trắng hoặc chế phẩm sinh học chứa vi sinh có lợi hoặc acid hữu cơ (như succinic acid) theo liều lượng hướng dẫn của nhà sản xuất.
• Ngày 4: Cấy lại vi sinh có lợi vào môi trường ao nuôi. 

Lưu ý: Sau 3 ngày trộn thức ăn nếu tôm giảm bệnh. Tiếp tục dành 15% lượng thức ăn để trộn thuốc, các cữ còn lại trộn với men tiêu hóa tốt.

Điều trị trong giai đoạn tôm bị bệnh phân trắng nặng

Trong trường hợp bệnh nặng (xuất hiện nhiều sợi phân trắng, tôm giảm ăn nhiều và gan tụy xấu). Cần ngừng cho ăn và diệt khuẩn môi trường. Sau 2 – 3 ngày, cấy lại vi sinh vào ao nuôi và trộn thức ăn cho tôm liên tục với các loại kháng sinh được phép lưu hành như Oxytetracycline, Cotrim (Trimethoprim) với liều lượng 5 – 10 gram/kg thức ăn. 

Sau 3 – 5 ngày điều trị, nếu tôm có dấu hiệu phục hồi, ngừng sử dụng kháng sinh và trộn Men vi sinh đường ruột TechnoCare 200 với liều theo hướng dẫn vào thức ăn tôm để phục hồi hệ vi sinh đường ruột. Khi sử dụng kháng sinh, cần ít nhất 3 tuần để tôm bài thải kháng sinh ra ngoài cơ thể.

>>> Xem thêm: 10 Bệnh thường gặp ở tôm mà bà con không nên bỏ qua

Trường hợp thu hoạch ngay để hạn chế thiệt hại

Nếu tỷ lệ mắc bệnh trong ao nuôi > 30%, ảnh hưởng đến gan tụy tôm. Tôm giảm ăn, bỏ ăn, xuất hiện các sợi phân trắng nổi trên mặt nước và chất lượng sợi phân kém. Người nuôi nên xem xét thu hoạch sớm. 

Nếu các dấu hiệu lâm sàng này được quan sát trong ao tôm đang ở giai đoạn có thể thu hoạch huề vốn, có lãi hoặc ít thiệt hại kinh tế. Thu hoạch ngay là phương án hợp lý.

Phòng ngừa bệnh phân trắng cho tôm 

Để ngăn ngừa bệnh phân trắng trên tôm hiệu quả nhất, bà con nên chú ý và tập trung vào những yếu tố sau đây: 

Quản lý thức ăn và chất lượng thức ăn

Để duy trì sức khỏe cho tôm, cần bổ sung đầy đủ vitamin và khoáng chất thiết yếu. Thức ăn nên được bảo quản tốt và kiểm tra chất lượng thường xuyên. Bao gồm hạn sử dụng, độ ẩm, và độ mốc.

Kiểm soát môi trường ao nuôi

Quản lý các loại tảo độc và duy trì độ kiềm trong ao là rất quan trọng. Sự phát triển của vi khuẩn Vibrio cần được kiểm soát bằng cách duy trì nồng độ thấp các chất hữu cơ, là nguồn dinh dưỡng cho vi khuẩn này. Nên xi phông để loại bỏ chất thải và sử dụng vi sinh để phân hủy các chất hữu cơ ở đáy ao và trong nước.

Quản lý nhiệt độ và lượng thức ăn

Theo dõi nhiệt độ nước và quản lý tốt lượng thức ăn là yếu tố then chốt. Khi nhiệt độ vượt quá 32 độ C, không nên tăng lượng thức ăn cho tôm. Mặc dù tôm có nhu cầu ăn nhiều hơn nhưng không hấp thụ hết dưỡng chất, làm tăng lượng chất thải trong ao. Nhiệt độ cao cũng thúc đẩy vi khuẩn phát triển nhanh.

Duy trì hệ vi khuẩn có lợi và hàm lượng oxy

Bổ sung vi sinh thường xuyên để ổn định cân bằng hệ vi khuẩn có lợi trong ao tôm. Đảm bảo hàm lượng oxy hòa tan trên 5 ppm.

Phòng bệnh phân trắng

Để phòng bệnh phân trắng ở tôm. Bà con nên kiểm tra mầm bệnh bằng kỹ thuật sinh học phân tử PCR trước khi thả giống. Qua đó, loại trừ những vật chủ có thể mang mầm bệnh và vệ sinh nước trước khi đưa vào ao nuôi.

>>> Xem thêm: Bệnh về tôm TPD là gì? Sự thật về bệnh TPD khiến bà con “bật ngửa”

Phòng ngừa bệnh nhờ dùng sản phẩm xử lý nước chất lượng 

Bệnh phân trắng trên tôm gây thiệt hại nặng nề và ảnh hưởng của bệnh phân trắng đến năng suất tôm của bà con nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời . Tuy nhiên, trong quá trình xử lý bệnh, việc chọn và sử dụng hóa chất diệt khuẩn đúng cách là vô cùng cần thiết. Để được tư vấn các sản phẩm xử lý bệnh phân trắng trong từng giai đoạn.

Những câu hỏi thường gặp về bệnh phân trắng trên tôm?

Dấu hiệu tôm bị phân trắng xuất hiện khi nào?

Thường ở ngày 40-70, tôm 8-12cm. Dấu hiệu sớm nhất là phân chuyển từ nâu sang trắng đục, sau đó thành sợi dài nổi trên mặt nước. Tôm vẫn khỏe nhưng ăn ít hơn.

Nguyên nhân tôm bị phân trắng phổ biến nhất là gì?

Vi khuẩn Vibrio chiếm 70% trường hợp, đặc biệt V. parahaemolyticus và V. alginolyticus. Nguyên nhân thứ hai là thức ăn kém chất lượng (20%) và tảo độc (10%).

Cách điều trị tôm bị phân trắng trong 3 ngày đầu?

• Ngày 1: Ngừng cho ăn + diệt khuẩn liều 2-3 ppm
• Ngày 2: Tiếp tục nhịn ăn + cấy vi sinh
• Ngày 3: trộn men TechnoCare với liều trộn: 2 – 5kg/tấn thức ăn. Liều tạt ao: 200 – 300g/1000m³ (từ ngày trở đi 3 ngày dùng 1 lần)

Phòng tránh tôm bị phân trắng như thế nào?

Tiếp tục duy trì oxy >5ppm, kiểm soát Vibrio bằng vi sinh có lợi, thức ăn chất lượng cao.

Kết luận

Trên đây là toàn bộ thông tin hữu ích mà Công ty TNHH Khai Nhật muốn nhấn mạnh và chia sẻ về các thông tin bệnh phân trắng trên tôm. Hy vọng những thông tin này sẽ giúp bà con nắm bắt được các kiến thức hữu ích và đưa ra các phương pháp điều trị bệnh cho đàn tôm/cá của mình một cách hiệu quả và giữ cho chúng luôn khỏe mạnh. Nếu bà con cần mua thức ăn thủy sản hoặc đang loay quay tìm giải pháp xử lý nước cho ao nuôi thì đừng ngần ngại gọi đến số Hotline 0965.025.702 để được tư vấn trực tiếp nhé!

Lý do bà con nên mua hàng tại Khai Nhật: 

• Đầy đủ mã lưu hành và tra trực tiếp tại tongcucthuysan
• Nhập khẩu trực tiếp từ nhà sản xuất 
• Chất lượng vượt trội 
• Giá thành cạnh tranh 
• Chính sách hỗ trợ đặc biệt cho trại giống và đại lý

---

TÀI LIỆU DẪN CHỨNGTHAM KHẢO – CHUYÊN GIA ĐẦU NGÀNH

• Hội thảo online chủ đề Aquaculture On The Move, trình bày của Dr. A. Ravi Kumar.
• ICAR-Central Institute of Brackishwater Aquaculture, 2015. Management of White Feces
• Syndrome (WFS) In P. vannamei Farms
• Mastan, S.A., 2015. Incidences Of White Feces Syndrome (WFS) In Farm-Reared Shrimp, Litopenaeus vannamei, Andhra Pradesh. Indo American journal of pharmaceutical research, 5(9), pp.3044-3047.
• Prachumwat, A., Munkongwongsiri, N., Eamsaard, W., Flegel, T.W., Stentiford, G.D. and Sritunyalucksana, K., 2021. A Potential Prokaryotic And Microsporidian Pathobiome That May Cause Shrimp White Feces Syndrome (WFS). bioRxiv.
• Tamilarasu, A., Nethaji, M., Bharathi, S., Lloyd Chrispin, C. and Somu Sunder Lingam, R., 2020. Review On The Emerging White Feces Syndrome In Shrimp Industry.